Dù trải qua bao thăng trầm nhưng Huế vẫn giữ được một phong cách đặc trưng riêng của mình mà không phải địa phương nào cũng có được. Phong cách ấy không chỉ thể hiện ở giọng nói, lối ứng xử và văn hóa ẩm thực rất Huế mà còn được cảm nhận qua những công trình kiến trúc ở thành phố này. Ngoài hệ thống đền đài, lăng tẩm, đình chùa, miếu mạo…, di sản văn hóa Huế còn có một hệ thống nhà vườn mang những nét đặc trưng riêng.

Từ trên cao nhìn xuống, thành phố Huế như một chiếc thảm xanh với những vườn cây xanh mát. Vườn là ý niệm nhất quán về không gian bao quanh các loại hình kiến trúc Huế: vườn nhà, vườn chùa, vườn cung, vườn lăng, vườn làng và tổng thể Huế là một thành phố vườn. Trong đó, nhà vườn là công trình kiến trúc chủ đạo trong tổng thể kiến trúc vườn Huế. Nhà vườn Huế là sáng tạo độc đáo trong việc tạo nên sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Đây là loại nhà truyền thống được thiết kế bằng nghệ thuật kiến trúc theo kiểu một gian, ba gian, năm gian hai chái nhưng không tồn tại độc lập mà được đặt ở một vị trí tương hợp với cảnh quan chung của khu vườn. Hầu hết các khu nhà vườn theo thuật phong thủy truyền thống của người phương Đông. Vườn nào cũng có cổng gạch, phía ngoài cổng là bức bình phong ngăn chặn tà ma. Vào cổng có con đường lát gạch quanh co liễu rủ dẫn khách đi dạo, ngắm cảnh, thưởng thức vẻ đẹp của các loài hoa và cây trái. Tuy nhiên, không phải nhà vườn nào cũng giống nhau mà mỗi nhà đều có đặc điểm riêng về kiến trúc, thể hiện sự sáng tạo và đặc điểm phong cách của chủ nhân ngôi nhà vườn. Ẩn giấu trong từng ngôi nhà, khu vườn là truyền thống gia phong của người dân xứ Huế mà mỗi nhà lại mỗi khác. Đây chính là nét văn hóa đặc trưng rất riêng của người Huế bắt nguồn từ hoàn cảnh và vị thế của chủ nhân ngôi nhà đó. Cảm nhận của tất cả du khách khi đến thăm các ngôi nhà vườn Huế chính là sự an nhàn, thư thái của cuộc sống người dân Huế.

Hiện tại, thành phố Huế có khoảng hơn 1.000 ngôi nhà vườn lớn nhỏ, diện tích nhỏ nhất khoảng vài trăm mét vuông và có những khu vườn lên đến hàng nghìn mét vuông tập trung tại các phường Gia Hội, Vĩ Dạ, Kim Long… Đến thăm nhà vườn Huế, du khách dường như được trở về với không gian đầm ấm của cuộc sống gia đình vùng thôn quê kinh thành Huế. Bước chân vào khu vườn, du khách cảm thấy như được sống trong một vũ trụ thu nhỏ, một thế giới êm đềm mà thư thái; nếp nhà, nếp vườn quy củ mà nên thơ, thanh bình và yên tĩnh. Những khu vườn như Ngọc Sơn Công Chúa, Lạc Tịnh Viên, Tỳ Bà Trang, Tịnh Gia Viên, Ý Thảo… là nét văn hóa đặc sắc góp phần tôn vinh vẻ đẹp cho Huế.

Một trong những ngôi nhà vườn tiêu biểu của Huế chính là khu nhà vườn An Hiên. Nhà vườn An Hiên tọa lạc tại thôn Xuân Hòa, xã Hương Long với diện tích trên 4600m2. Nhà vườn An Hiên được thiết kế mẫu mực theo kiến trúc nhà vườn xứ Huế, chịu ảnh hưởng bởi thuật phong thủy, kiến trúc và thiên nhiên hòa quyện vào nhau: phía trước có sông Hương thơ mộng, qua cổng là lối đi dài, tiếp đến là bình phong, rẽ lối có sân, bồn hoa, cây cảnh và hồ nước trong xanh rồi đến ngôi nhà rường cổ uy nghi nằm khuất khiêm tốn giữa khu vườn rộng rãi. Cổng nhà vườn xây theo hình vòm cổ, nóc mái trang trí hình hổ phù, hai bên có hoa văn cách điệu. Chính giữa cổng, ở mặt ngoài bên dưới mái là bức hoành cuốn thư đắp nổi ốp tường, biển đền hai chữ Hán An Hiên khảm sành hai màu xanh trắng trên nền tường ngả màu đen theo năm tháng. Phía trên hai bức hoành còn có hai con dơi nằm đối xứng sải cánh nhìn xuống cổng. Ngôi nhà trong nhà vườn An Hiên là nhà rường đặc trưng xứ Huế, rộng 135m2 gồm 3 gian 2 chái có tất cả 48 cột được kê trên bệ đá, cùng hệ thống vì kèo được làm bằng gỗ mít, đòn tay gỗ kiền kiền, ván ngăn trong nhà gỗ lim. Trong khu nhà vườn An Hiên có nhiều loại hoa như nhài, lý, thạch lựu, hướng dương, tường vi, thổ lan và phong lan, các giống hồng bản địa, các giống hồng nhập từ châu Âu… đặc biệt có cây trà my do Hội hoa Nhật Bản tặng. Vườn sum suê cây trái quanh năm măng cụt, sầu riêng, vải thiều, mít, thanh trà, bưởi… Ngoài ra, khu nhà vườn An Hiên còn nổi tiếng nhờ có hai hàng cây mai nghiêng xuống tạo cho lối đi hình chiếc vòm trông thật nên thơ.

Hiện nay, ngành Du lịch Thừa Thiên Huế cùng các doanh nghiệp lữ hành đang tích cực biến các ngôi nhà vườn thành một chuỗi tham quan thú vị dành cho du khách. Đến đây, du khách không chỉ được tham quan vườn hoa cây cảnh mà còn được chủ nhân của những ngôi nhà vườn kể cho nghe về lịch sử hình thành ngôi nhà, hiểu được nét gia phong và con người Huế và thưởng thức tài nội trợ của chủ nhân của những ngôi vườn xinh đẹp qua những món ăn đặc sản Huế.

Nhà vườn Huế không còn là một di sản vật chất thuần tuý mà là một di sản về lối sống của tầng lớp quý tộc triều đình Huế xưa, mang phong cách đặc trưng mà không phải địa phương nào cũng có được.